แม่กด บทที่ ๒๔ นวดข้าว

posted on 24 Mar 2011 06:14 by banpom
บท ที่ ๒๔
 
นวด ข้าว
 
        -ัว

กวด   จวด   ดวด   ตวด   บวด   ปวด   อวด  

ขวด   ฉวด   ถวด   ผวด   ฝวด   สวด   หวด

ควด   งวด   ชวด   ซวด   ทวด   นวด   พวด   ฟวด   มวด   ยวด   รวด   ลวด   ววด   ฮวด

 

            นาย หยู นาง เนิง ช่วย กัน ทำ ลาน นวด ข้าว  แก ถาก หญ้า ออก จน เอี่ยม เป็น ลาน ดิน

สี่ เหลี่ยม กว้าง    ต่อ มา ก็ เอา ขี้ ควาย ขี้ วัว มา กอง ไว้ บน ลาน ดิน   ตัก น้ำ มา เท ผสม จน เหลว

แล้ว เอา ไม้ กวาด กวาด ไป ทั่ว ลาน  ทิ้ง ตาก แดด ไว้  เรียก ว่า ยา ลาน   เมื่อ ลาน แห้ง ดี  จึง ไป

ขน ฟ่อน ข้าว มา ตั้ง ลอม ไว้ ใน ลาน นวด ข้าว

            เช้า นี้ นาย หยู  ลง มือ นวด ข้าว   แก ใช้ วัว ควาย เดิน วน  ย่ำ ไป บน ฟ่อน ข้าว ที่ เรียง ไว้

บน ลาน   เมื่อ เมล็ด ข้าว ร่วง จึง ใช้ คัน ฉาย คุ้ย เขี่ย ฟาง ออก  คราด  ลำ พวน ออก แล้ว กวาด

ด้วย ไม้ กวาด หนาม ไผ่ ป่า จาก นั้น จึง ตก ข้าว นวด ใหม่ อีก

           นิว และ เปีย ถือ คัน ฉาย ยืน อยู่ ใต้ ต้น มะ หวด    เปีย ว่า  เจ้า เงิง   กะเจ้า งัว  คง จะ ปวด ขา

เพราะ  มัน เดิน วน จน เวียน หัว

           นิว ร้อง ตะ โกน บอก พ่อ ว่า  เจ้า เงิง กะ เจ้า งัว มัน ทำ ท่า ปวด ท้อง ขี้* แล้ว ครับ พ่อ              

            นาย หยู ร้อง ว่า  โอ๋ย ! ยอๆ รอ เดี๋ยว อั้น ไว้ ๆ แล้ว วิ่ง ไป เอา ปุ้ง กี๋ มา รอง ขี้ ควาย  ขี้ วัว

ได้ ทัน เว ลา พอ ดี

-----------------------------------------------------------------------

       *วัว ควายที่นวดข้าวจะเป็นอย่างนี้จริง – ผู้เขียน

 

 คำอธิบายท้ายบท

นวดข้าว  -  ใช้วัวควายหรือคนย่ำรวงข้าวให้เมล็ดหลุดจากรวง

ตกข้าว  ( ภาษาพูด )  ในที่นี้ หมายถึงเอาฟ่อนข้าวตั้งเรียงเป็นวงกลมในลานนวดข้าวเพื่อจะนวด

ลอมข้าว - รวมตะล่อมขึ้นไปให้เป็นจอม, อาการที่โค้งเข้าหากันเป็นวงกลม เช่น ควายเขาลอม, รอม 

                 ก็ว่า   เรียกกองฟางกองข้าวเป็นต้นซึ่งมีลักษณะเช่นนั้นว่า ลอมฟาง ลอมข้าว

                ( ในที่นี้ หมายถึงการเรียงฟ่อนข้าวซ้อนกันให้สูงขึ้นไป มีทั้งตั้งลอมข้าวเป็นวงกลม และตั้ง

                   ลอมข้าวเป็นทรงสามเหลี่ยมมุมฉาก เมื่อตั้งลอมข้าวแล้วถึงแม้ว่าฝนตก ข้าวที่อยู่ข้างล่าง

                   จะไม่เปียกชื้นจนเสียหาย- ผู้เขียน )

ลำพวน  -  เศษฟางและข้าวลีบ  ( บางแห่งเรียกคอลำพวน- ผู้เขียน )

 --------------------------------------------------------------------------------------------------

พิธีกรรมนวดข้าวเเบบโบราณของชาวเพชรบุรี

          

             เสาหลักเกียด                                                เข้าใจว่าทำบุญลานข้าว ก่อนนวดข้าว

        

  ข้าวที่ตกไว้ในลานต้องแก้ตอกรัดฟ่อนข้าวออก             ใช้วัวเดินย่ำข้าวไปรอบ ๆ หลักเกียด

                                  ( ด้านหลัง คือลอมข้าว )

       

 ย่ำจนฟางลอย ( เมล็ดข้าวร่วงเหลือแต่ฟาง )       ใช้คันฉายสงฟางข้าว แล้วให้วัวเดินย่ำอีกครั้ง       

                         

เมื่อเมล็ดข้าวร่วงจนหมดดีแล้วใช้คันฉายสงฟางออกไปกองไว้นอกลาน    ใช้ไม้กวาดหนามทำจากแขนงไผ่ป่ากวาดลำพวนออก      

             

นำข้าวเปลือกไปใส่เครื่องฝัดข้าว ( สีฝัด , วี )หมุนด้วยมือ   ข้าวที่ไหลออกมาจะไม่มีฝุ่น ข้าวลีบ เศษลำพวน

        

         เมื่อฝัดข้าวจนหมดก็ตวงข้าวใส่กระสอบ        เกวียน (เพชรบุรี) ที่บรรทุกฟ่อนข้าวมาเข้าลาน

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

เมื่อทำแผนการสอนบทนี้เพื่อใช้ประกอบรายงานขอเลื่อนวิทยฐานะเป็นครูชำนาญการพิเศษ

แม้จะพอรู้ขั้นตอนการนวดข้าวแต่ไม่มีภาพ จึงได้พยายามหาภาพขั้นตอนวิธีการนวดข้าวแบบโบราณ

จนบังเอิญพบภาพเหล่านี้ใน  พิธีกรรมนวดข้าวเเบบโบราณของชาวเพชรบุรี. 

จาก http://earth139.multiply. com/photos/album/38/38# 

จึงนำภาพบางส่วนมาเขียนคำบรรยายทำเป็นแผนภูมิภาพวิธีการนวดข้าวแบบโบราณในท้ายแผนการสอน

 

ผู้เขียนกราบขอบคุณเจ้าของภาพเป็นอย่างยิ่งไว้ ณ ที่นี้  และขอบคุณชาวเพชรบุรีที่ปัจจุบันยังคง

อนุรักษ์ไว้ให้ลูกหลานได้เห็นสืบไป

 

 

edit @ 29 Mar 2011 07:56:39 by ครูศวก

edit @ 29 Mar 2011 07:59:34 by ครูศวก

Comment

Comment:

Tweet

หาดูอยากมากครับ เมื่อก่อนที่บ้านก็ใช้แบบนี้แต่ไม่มีกล้องถ่ายใว้ดู

#4 By คนหละรี (210.1.31.28) on 2011-09-29 05:33

ขอบคุณครับ

#3 By ครูศวก on 2011-03-25 22:49

Hot!

รู้สึกดีที่ได้แวะเวียนมาอ่าน

ขอกดแอดนะคะbig smile

#2 By ' I'm E29AZA ' on 2011-03-24 10:44

Hot!
เคยไปช่วยเขานวดข้าวแบบนี้ สนุกมาก

#1 By ครูศวก on 2011-03-24 06:44